Adampol


Historia zaklęta w fotografiach

 

Dla entuzjastów dawnych czasów oraz dla sympatyków Turcji ta wystawa to fantastyczna okazja do bliższego poznania bardzo ciekawego fragmentu wspólnej historii Turcji i Polski. Odwiedzający będą mogli z fotografii dowiedzieć się jak w latach 20. XX wieku wyglądali mieszkańcy Adampolaoraz jaki charakter miała sama miejscowość. –Adampol, dzisiejsze Polonezköy, jest częścią polsko-tureckiej historii. Do dnia dzisiejszego jego mieszkańcy pielęgnują polskie tradycje. Dla Turków mieszkających w Stambule Polonezköy, jest miejscem, gdzie można odpocząć na łonie natury z dala od miejskiego zgiełku. Warto poznać dzieje tego wyjątkowego miejsca, a wystawa może być tego idealnym początkiem Radca ds. Kultury i Informacji Ambasady Turcji w Polsce.

Udostępnione przez Nalan Avhan zdjęcia, mimo swojego wieku, zachowały się w bardzo dobrej jakości. Nalan Avhan – obecnie pracownik Katedry Turkologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, tłumacz tureckiego i artystka ebru, czyli sztuki malowania na wodzie. Pani Avhan jest także autorką podpisów pod fotografiami, które jeszcze bardziej pozwalają zagłębić się w świat Adampola z początków XX wieku.

Wincenty Ryży, czwarty od prawej, z gośćmi z Polski, a dokładnie z Przemyśla, 1912

Wincenty Ryży, będąc studentem medycyny, został zesłany na Syberię. Po uratowaniu i przewiezieniu do Adampola, nadano mu przydomek „doktor”. Był założycielem rodziny Ryżych, która mieszka we wsi do dnia dzisiejszego.

Anna Dochoda (z domu Bojarczuk) i Jan Dochoda, początek XX wieku

Jan Dochoda przyjechał do Adampola po wojnie krymskiej, w 1856 roku. Był założycielem rodziny, która odegrała kluczową rolę w życiu społeczności wsi. Członkowie rodziny Dochoda mieszkają w Adampolu do dnia dzisiejszego.

Boże Ciało, Polonezköy, 1962

Mieszkańcy Adampola mogli swobodnie wypełniać praktyki i obrzędy religijne. Obchodzono je w kościele na terenie wsi, ale wsparcia udzielał również kościół św. Antoniego, znajdujący się w Stambule.

Budowa domu techniką muru pruskiego, lata 20. XX w.

Pierwsze domy budowane w Adampolu były bardzo proste. Stawiano je bezpośrednio na ziemi. Wieśniacy wykorzystywali je jako schronienie zarówno dla siebie, jak i zwierząt. W późniejszych latach do budowy zaczęto wykorzystywać technikę muru pruskiego, polegającą na wypełnianiu drewnianego szkieletu mieszanką gliny i słomy.

Cmentarz, ok. roku 1920

Cmentarz założono w 1849 roku, po śmierci pierwszego mieszkańca wsi, Iwana Lewczenko. Znajdował się przy wjeździe do wsi. Mieści się na nim około 270 grobów, w tym pomnik Ludwiki Śniadeckiej – żony Mehmeda Sadyka Paszy.

Dom rodziny Dochodów, około roku 1915

Na schodach stoją Waleria Dochoda i Jan Dochoda, a na dole pośrodku Anna Dochoda (z domu Krzemińska). Założyciel rodziny, Jan Dochoda, przyjechał do wsi w 1856 roku, po wojnie krymskiej.

Dom Jana Dochody, lata 20. XX w.

Dom Ludwika Biskupskiego, pocz. XX w.

Ludwik Biskupski, założyciel rodziny, przez długie lata sprawował funkcję sołtysa. Zginął tragicznie ratując dziecko spod rozpędzonych koni.

Krzyż, lata 20. XX w.

Krzyż znajdował się przy wjeździe do wsi.

Muzycy z Adampola, lata 40. XX w.

Podczas wesel i świąt we wsi grano polską muzykę.

Po polowaniu, 1940

Jednym z głównych zajęć mężczyzn mieszkających we wsi było polowanie na dziki w okolicznych lasach. Od czasu do czasu także Turcy brali w nich udział.

Pojazd Czardak, 1912

Czardak (pol. altanka) był pojazdem konnym wykorzystywanym do lat 30. i 40. XX w. w Adampolu, późniejsze Polonezköy, do przejazdów do Stambułu oraz przewozu odwiedzających wieś gości. Nazwano go altanką ze względu na charakterystyczne zadaszenie.

Pojazd Czardak, 1925

Czardak (pol. altanka) był pojazdem konnym wykorzystywanym do lat 30. i 40. XX w. w Adampolu, późniejsze Polonezköy, do przejazdów do Stambułu oraz przewozu odwiedzających wieś gości. Nazwano go altanką ze względu na charakterystyczne zadaszenie. Siedząca w wozie druga od lewej strony osoba to Waleria Dochoda, zamieszkała później w Polsce.

W domu Dochodów, 1918

W pierwszym rzędzie siedzą córki Józefa i Anny Dochodów. Trzecia osoba od prawej to Natalia Dochoda, czwarta to Waleria Dochoda.

Widok na Polonezköy, 1960

Na dole fotografii widać dom Wilhelma Wilkoszewskiego, po prawej stronie Adama Minkowskiego, a wyżej po lewej stronie widać dom Pasterza Mehmeda. Na tyłach znajduje się cmentarz.

Zima w Adampolu

ADAMPOL

Adampol - dziś Polonezköy - został założony w 1842 roku przez Adama Czartoryskiego, byłego prezesa powstańczego Rządu Narodowego, przywódcy emigracyjnego stronnictwa politycznego. Od imienia założyciela miejscowość otrzymała swoją nazwę - Adam-koj, znaczy bowiem tyle, co Adamowa Wioska, w skrócie Adampol. Książe Adam Czartoryski chciał tu utworzyć drugi polski ośrodek emigracyjny po Paryżu. W tym celu wysłał swojego przedstawiciela, Michała Czajkowskiego, do Turcji. Michał Czajkowski - po przyjęciu na islam w 1850 r. znany jako Mehmed Sadyk Pasza - wykupił od misyjnego zakonu lazarystów obszar leśny, na którym miał w przyszłości powstać Adampol.

Na początku wioska została początkowo zasiedlona przez 12 osób, a w największym swoim rozkwicie liczyła 220 osób. Z biegiem lat Adampol rozwijał się i a rzesze jego mieszkańców zostały zasilone przez emigrantów z powstania listopadowego, wojny krymskiej z 1853 r. oraz przez uciekinierów z Syberii i z niewoli czerkieskiej. Pierwsi mieszkańcy zajmowali się rolnictwem, hodowlą zwierząt oraz leśnictwem. Jeszcze przed II wojną światową zaczęli przyjeżdżać pierwsi letnicy. W 1938 r. mieszkańcy Adampola dostali obywatelstwo tureckie.